Basic HTML Version
Қазақстанның ашық кітапханасы
73
Высокоодаренный поэт, идейно и культурно переросший своих современников на целое
поколение, Абай задыхался в удушливой атмосфере гниения и разложения своей косной
среды, знавшей только рабское поклонение царским чиновникам и борьбу за власть.
Обличая их пороки, Абай не щадил и себя как бывшего участника этой же самой борьбы.
Давно начавшаяся душевная раздвоенность тем более углублялась, чем более стремился
Абай отойти, отдалиться от окружавшей его действительности. Абай обращается к
потомкам:
Судьба для всех как неизбежность встанет,
Один мгновением сгорит, другой увянет,
И сердце — дикий пламенный скакун —
Суду потомков темой сказок станет.
Бедняга я, сумею ль дать ответ сполна,
Вам будет жизнь свободнее дана.
И справедливо ль мне гореть два раза?
Душа изранена, а кровь моя черна.
Это заключительный аккорд скорбной лирики последних лет его жизни. В 1904 году
умирает его любимый сын Магавия, и Абай после этой утраты совершенно прекращает
общение с людьми, перестает принимать пищу и умирает, пережив сына только на 40
дней.
Советская общественность Казахстана, отдавая должное памяти великого поэта, хорошо
знает, чему учиться у Абая.
Она прекрасно помнит, как алашордынская националистическая интеллигенция в своей
борьбе против советской власти пыталась представить Абая идеологом национализма,
старалась постфактум завербовать Абая в свой лагерь и противопоставить его наследие
тому новому, что нес Октябрь в казахский аул.
Но действительными наследниками творческой сокровищницы Абая являются только
трудящиеся Казахстана.
"АҚ АЮ" ТУРАЛЫ
Біздің қазіргі поэзиямыздың ішінде шынымен даусыз, үлкен орын алатын шығарма — "Ақ
аю". Мұның жайындағы түсіндірме, тексеру, зерттеулер аз болмай, олқы, келте, үстірт
болмай, үлгілі, өрісті болуға лайық. Біздегі бұл күнге шейін келген бір дағды:
шығарманың жақсысын — жақсы, үлкенін — үлкендей қарсы ала білмейміз. Күндегі
көріп жүрген жабайы тақ-тақ, орташа-қоңырша көпшілік тумаларымыздан бойы биік,
өркеші асқан жаңа шығарма шықса соған сүйсіне алмай, құп ала алмай, жатырқап,
тосырқағандай қашқалақ келеміз. Жете бойлап қарамай, қасиетін тани алмай көп жүреміз.
Тануға айналған кезімізде ол шығарманың туғанына бірнеше жыл өтіп, алғашқы бусанып
тұрған жалынды ыстық шағы өтіп кеткен сияқты болады. Поэзияда осындай боп дәл
мезгілінде тиісті бағасын ала алмай, артынан барып жақсылығы сезілген бірнеше жақсы
өлеңдер барлық ақындарымызда да бар.
Сыншы, оқушы жұртшылықтың бір шығарма туа салысымен баға бергендей боп үн
қатқаны жазушыға да жақсы әсер етеді. Үлкен еңбекті аяқтап, көмбесіне тақап келгенде,
алдынан жұртшылықтың тартушыдай атой беріп қос тізгіндеп көтермелеп әкетуіне не
жетсін! Одан асқан көтермеші болар ма? Сеніп жазған жұртшылығы татымды еңбекті
сүйтіп мезгілімен қуана қарсы алуды білсе, ол жазушыға қанат бітірмей ме? Келесі тағы
сондай еңбекке лепіртіп, тілентіп
1
, қанат қақтырып отырмай ма? Болмаса бірде-бір селт