Basic HTML Version
Қазақстанның ашық кітапханасы
152
— Мен кім едім, кім боп келем!.. Саған немен келдім?.. Сонымды тыңда... — деп бастап.
— Менің туысым көп тамырдан дән алған туыс еді, — деді. — Көшпелі ордалардың
қанды көбік шашқан сыңсуы, асау ойнаған бір кезең еді. Соның, жау дегеннің де, өзім
дегеннің де қалың елін қан жылатқан күндері маған ең алғаш халық зары деген тіл бітіріп
еді. Тағы бір саты: қайта қаптаған сел болып отар тапқан, ел шапқан зеңбіректі қолдарда
күйзелте күңіренткен еді. Бұның уақытында менің ер жетіп есейіп қалған шағым еді.
Бойұсына алмадым, көнбедім... Өзіммен өзім боп оқшау кеттім. Мен бетегелі дала,
сазарған құм бұлт құшқан тауларды мекен еттім. Таудағы елік, құмдағы киіктей үркек те,
сергек те боп кеттім.
Егеспен, уытпен кеткен бойымда мен өзімнің мұңдасым, үндесімді іздедім. Ол тапқаным
ұшы-қиыры жоқ таусылмас елсіз қиян, сонда құтырышып құмды үйіріп ойнап, жалғыз
әлек салған ысқырған жел еді. Иә өзінен басқа күшті жоқтай тау қойнының даңғаза қып
соққан сел еді. Мен осылармен жарысып, солардың тілімен сөйлеп өстім.
Желменен кейде бірқалыпты баяулық, ұзақтық салыстыра-тұғым. Қатпар-қатпар тауменен
ойлы-қырлы толқынды сарын жарыстыра-тұғым. Құмды шөлді далада мұңды жоқшылық,
жұтаған жүдеулік зарын бірге зарлай-тұғым. Бетегелі далада, бүк түскен жасыл белдерде,
жотадағы қойшы, жылқышының үнсіз көкке, мылқау желге шаққан мұң-дертіне тілші боп
мен өскем.
Қара желді, ұзақ қара түндерде қой шетінде қараңғылық пен жым-жырттыққа бөленген,
тылсым буған өмірмен әйел өтті. Ана өтті. Соның жүрек жарған өксігі, шерімен атқан
жалыны боп мен шықтым. Мен өзімнен өзге әнді тыңдаған жоқ едім. Менімен жаны, күйі
бір туысқан, пернесі бір көршілерімізді де білмегем.
Өзім өз бетімде қайырусыз, шырқап, шалқып келдім. Ұзақ дала, алып тау, үздіксіз жел
ырғалып, еміреніп кеп шер толқытса, тіл қатса мендей үнмен сөйлейді деп келгем. Ол
шақта мен өзгерем, жаңа туыс табам деп те ойламап ем. Үйткені сенгенім менің үнімдей
қайырусыз өсіп, заманнан заман міз бақпай, былқ етпей келген дала, тау, сел, жел еді.
Ғасырлар бойында домаланған киіз үй де сол, бірқалыпты даладай, қалпынан аумады.
Мың жылдар өткен тарихында көшіп қана мал баққаннан елі де аумады. Мен сол суреттер
мен сол күйі, сол қалыпты мызғымас бітім (bitem) деп білгемін. Өткен күнім, өскен бесігім
сол еді.
Бірақ енді ойланып қарасам, ғасырларға созылған мешелдік айығыпты, тас шемендер
жадырапты. Бұрынғы аумас, айнымасымның бәрі бұрынғы қоныстарынан кетіп-кетіп
қапты.
Дала алысы жақындап, ұзағы қысқарып жеңілдім дейді. Сел өзі сезбей ішіне бүгіп келген
от қуатын төкті. Тау қабағын ашып, қатпарын жазды. Қатты деген ол да, сараң деген құм
да бүгінде қазынасын ақтарып, береген болды. Бұрын сол ұйқылы үнсіздің бәріне тіл мен
тыныс боп жүрген мен бүгін соның бәрінен кейін қалсам оңай ма? Тағы бір нәрседен
қысылам... Мен өзімді "ең зор үнді, ең кең тыныстымын" деп келіп ем. Тау, даланың
жалғыз айғайшы, атойшысы да өзім ғана деуші едім. Өйткені мен өскен отанда менен
даусы зордың өзі жоқ та еді. Менің сіңілім поэзия, бір жайды жалтарта айтатын өзінің
бойына біткен машығы бойынша, қатты үндіні айтам дегенде: "Я ботасы өлген түйенің
боздауын атап, я қасқырдың ұлуындай" дейтін еді. Сондай үнсіздік ішінде менің даусым
ең зор дауыс екені рас та еді. Мен алдыма жан түседі деп білген де емен.
Бірақ енді байқадым. Тау гудокпен оянып ұйықтайды. Өзен өлкені кеме сигналы
жандандырады. Далаларды айғыз-айғыз тілген, желінен жүйрік паровоздардың үндері
баурап меңгереді. Үнсіз құм, қыбырсыз шөлдің меңіреулік аспанын моторлар тітіретіп