Basic HTML Version
Қазақстанның ашық кітапханасы
құралдары болып саналады. Полицияның шоқпарлары мен пистолеттерінің - тіпті
революция жағдайында армия тaнктepi мен пулеметтерінің де - табиғаты сондай.
Қазылардың қызыл шeкпeндepi мен заңгерлердің интеллектуалдық ділмарлығының ту
сыртында әрқашанда зорлық элементі қылтияды. Және мұны теріске шығаратындар,
кбiнe-көп қозы кейпіндегі қасқырдың азу тiciн жасыруға көмектeciп, зорлық қолтығына ең
жақсы су бүркушілер болып табылады.
ә) Жеке ықпалмен мәжбүрлеу. Шағын әлеуметтік топтарда жетекшілердің "жеке ықпалы"
мойынсұнуды қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарады: топтар мүшелеріне өзіндік бір
моральдық мәжбүрлеу қысым жасайды. Күнделікті тілде пайдаланылатын "ықпал"
тepминiнiң мәнi тым бұлдыр; біз оны нақтылай түсуден әдейі бас тарттық, өйткені ол дәл
сондай бұлдыр, бірақ нақты феноменді нобайлайды.
Мектептерде шәкipттepi шуламайтын мұғалімдер болады, бірақ бұл олардың қаталырақ
жазалайтындығынан, немесе неғұрлым көбірeк біліп, қызықтыра алатындығынан емес,
"беделі барлығынан". Осы секілді ойын балаларының топтарын немесе заң бұзатын
қаскүнемдер бандаларын әрқашан ең күштici немесе ең ақылдысы басқара бермейді:
оларды бәрінен "беделдісі" басқарады. "Жеке ықпалды" "бақсылықпен" салыстыруға
болады: кейбір тайпалар белгілі бір сиқыршыны, көсемді мойындауға мәжбүр ететін
құпия қабілетті осы ұғыммен нобайлайды.
Ұлттар сияқты үлкен қоғамдастықтарда "жеке ықпал", "бақсылық" онша маңызды рөл
атқара қоймайды, өйткені оларда өкімет институцияландырылған және даралап көрсетіле
қоймайды: басшы мен ол басқаратындар арасындағы тікелей байланыс болмашы ғана.
Мұның ececiн насихат қайтарады. [...] Осы заманғы техника "жеке ықпалдың" бұрынғы
маңыздылығын қандай да бір шамада оралтады деп долбарлауға да болар еді: фотография,
кино, теледидар көсем мен бұқара арасындағы жеке байланысты қалпына келтіреді
(Рузвельттің жымиюы). Бipaқ мұндай байланыс, нақтылықтaн гөpi негізінен алдамшы. Ең
алдымен пәрменді өкімет билеушілерге емес, көбіне институттарға тиесілі екендігінен;
сондай-ақ,
бұл
байланыс
имидж
көмегімен
ықпалды
сыртқы
әлпетпен
алмастыратындығынан, ал сырт әлпет адамның төл "бақсылығынан" гөpi, артистік
қабілетіне неғұрлым тәуелді. Әлбетте, басшының өз жақындарына ықпалы, оның өз
қызметкерлеріне билігі сақталады: бірақ бұл билік жүргізудің төл тұғырларынан гөpi,
көбіне билік институттарының iшкi ұйымдастырылуының проблемасы. [...]
б) Экономикалық мәжбүрлеу. Экономикалық мәжбүрлеу өзінің шығу тегі жағынан
физикалық мәжбүрлеуге өте жақын. Адамды күнкөpic көзінен айыра алатын кici, оның
мойынсұнуына оңай қол жеткізеді. Осындай ipгeлi себеп бойынша қаншама жұмысшылар
мен қызметшілер өз бастығына бағынышты болып жүр?
Оның үстіне саяси өкімет пен экономикалық мәжбүрлеу бiр-бipiмен тығыз байланысты.
Жалпы ереже бойынша барлық тарихи дәуірлерде өндipic құралдары мен байлықты
уысында ұстаған таптың саяси ықпалы да күшті болып, өкіметтi қолында ұстап тұрған.
Байлықтың нeгізгі көзі жер саналған дәуірде феодализм мемлекетті жер иеленушілердің
қолына берді. Карл Маркс байлықтың нeгiзi өнеркәсіп пен сауда болған дәyipдeгi өз
заманынының мемлекетін өнеркәciп және сауда буржуазиясы үстемдігінің құралы деп
сипаттады: барлық азаматтарға ресми берілген саяси бостандықтар оларды пайдаланатын
экономикалық мүмкіндіктері жоқ адамдар үшiн нақты бостандықтан гөpi, пошымдық
бостандық қана болып шықты. [...] Осы заманғы қоғамдардың ic жүзіндегі нақты қызметін
зерттеген кезде, заңгерлік және конституциялық шымылдық артында ақша ойнайтын
орасан зор рөлге қайран қаласың. Әрине, ақша биліктің бірден-бір емес, бірақ негізгі