Basic HTML Version
74
еді?» деген сауалдың айналасында толғанып көрелік. Орыс
пролетариатына сол кезеңде не керек еді? Оларды, əрине,
жұмыстың ауырлығы, алым-салықтың көптігі, еңбекақының
аздығы сияқты негізінен, барша жұртқа тəн келетін қиын-
дықтар толқытты. Олар сол себепті де үкімет билігін өз
қолдарына алып, өздерінің тұрмыс-тіршілігін түзегісі келді.
Сыртқы сипатында ғана өзгешеліктер болмаса, бұл мақсат
барлық халықтың жалаңаштарына тəн болатын тіпті, таптық
айырмашылығымыз жойылды деген догмалық пікірге та-
бан тірегенімізге жетпіс жылдан асқан қазіргі қайта құру за-
манымызда да сол біз айтқан мақсат жетегінде жүргендер
жетерлік секілді. Дүкен сөрелерінде ешнəрсе жоқ, бар болған
күннің өзінде қолы жете қоймайтын, тұрмыс-күйі нашар,
ақысы аз, азабы көп еңбектен жүрегі айнитын халықтың қа-
зіргі халі революцияға дейінгі кезеңдегіден əлдеқайда алда
дегенді айтудың өзі ыңғайсыз. Қоғам дамуының арасындағы
арасалмақты ескеретін болсақ бəлкім, екі замандағы хал-
жай теңесіп те қалар). Ал, қазақ жұртына не керек болды?
Тұрмыс-тіршіліктің қиындауы, жалпы жағдайдың нашарлауы,
еселенген алым-салық жəйі, т.б. мəселелердің бəрі де бір ға-
на – əлеуметтік-экономикалық мақсаттың аясына сыйып кетті.
Осы жайлардың орыс пролетариатымен тізе қостырғанын,
ешбір пенде жоққа шығармаса керекті. Ал, қазақ үшін бұл
бір ғана қайғы болатын. Патшалы Ресей қазақ халқының ба-
сына əлеуметтік-экономикалық ауыртпалықтар əкеліп қана
қоймады, сонымен бірге психологиялық жағынан да үлкен
соққы берген-ді. «Өзге жұртта сұлтан болғанша, өз еліңде ұлтан
болып жүру» құқынан да айырылып қалды. Ұлтарақтай жер
үшін қанға қан, жанға жан алатын елдің өрісі тарылып, жердің
ең шұрайлы мекендеріне келімсек крестьяндар орналаса баста-
ды. Өзінің кіндік қаны тамған туған жерін сырттан келгендер
тартып алып жатса, шындығын айтыңыздаршы, оны кім дос,
тамыр санамақ?! Қолдарынан келер қайран жоқ, амалсыздан
дос атады, тату тұруға тырысты. Қарапайым халқымыздың
ел билеушілеріне ғана емес, патша ағзам басқарған аппаратқа
деген ашу-ызасы, қанында қайнаған наразылығы орыс про-