Basic HTML Version
246
тасып кетуіне жол бермейді – делініп отыр. Сол өзі қаншалықты
шындық? Бүкіл əлемде экологиялық жағдай өзгеріп, жыл сай-
ын Жер атмосферасындағы жылу көбейген үстіне көбейіп
отырған тұста болашаққа əрірек көз жіберу қажет сияқты. Бүкіл
əлем судан сақтанып отыр. Біз əлемнен бөлініп кете алмай-
мыз. Сақтану шаралары бізге да қажет. Ертеңгі күні Көксарай
су қоймасы да бүгінгі Шардара сияқты суға шүпілдеп толды
делік, сонда не істейміз? Тағы бір су қоймасын салуды қолға
алмақпыз ба? Бұл жерде, біздіңше, «Ғасыр жобасы» деген
атпен үлкен іс-шараны қолға алу қажет сияқты. Бұрындары
Арал теңізін сақтап қаламыз дегенде, Сібір суларын бері тар-
ту мəселесі көтерілген болатын. Біздің айтқалы отырғанымыз
одан гөрі де тиімдірек нəрсе деп ойлаймыз. Ол – тікесіне тіке
Шардарадан (Арнасарайдан) Аралға дейін Сырдариямен па-
раллель ете отырып үлкен канал тарту. Құмның арасымен су
апаруға, əрине, көп күш керек. Бірақ, оның болашағы үлкен.
Бұл жоба Өзбекстан жағына да тиімді болар еді. Қаншама жерін
суландыруға мұқтаж болып отырған олар бұған қуана кіріседі.
Бұл Жетісу жеріндегі Үлкен Алматы каналы (БАК) сияқты
үлкен шаруа болған болар еді. Бұл жобаны бастап жүрген
кісі – Барсакелмес пен Тайсойғанда балалық шағын өткізген
биологиялық сынақ аймағының құрбаны Əли Мырзалиев. Өзі
су шаруашылығының маманы, талай жобалардың авторы.
Ішіндегі аралдарын есептемегенде, Арал теңізінің көлемі
1960 жылдың басына дейін 64 мың шаршы шақырым бола-
тын. Одан жылына шамамен 55 – 60 миллиард текше метр су
буланып, оның орнын екі өзен – Əмудария мен Сырдариядан
келетін су толтырып тұратын. Бұл өзендердің суы кейіннен
шаруашылықтарға пайдаланылып, құрдымға кеткендей болған
соң, Аралдың жағдайы мүсəпір күйге түскен еді. Енді, міне,
жыл сайын көктем қарсаңында Шарадара қауіп төндіріп, Сыр
бойындағы елдер топан судың астында қалып жүр. Осы суды
шашау шығармай Аралға жеткізуге болмас па еді? Болғанда
қандай, ол үшін «Ғасыр жобасын» қолға алу қажет.
«Əдебиет айдыны», 07.04.2005 жыл