Basic HTML Version
172
түрткі болды. Ал, мұндай кездесулер мен келісімдерге қол
қоюдың себептері қандай? Міне, көпшілік арасындағы алып-
қашпа əртүрлі əңгімелердің тууына, біздіңше, осы себептердің
дұрыс түсіндірілмеуі негіз болған сияқты.
«Даудың басы Дайрабайдың көк сиыры» дегендей, Қазақ-
стан өз тəуелсіздігін алған соң, бұрынғы кеңестік кезеңнен жи-
налып қалған, шешімін таппай келген көптеген мəселелерге
өз көзімен қарай бастады. Сондай мəселелердің бірі осы –
Қытаймен екі арадағы алабаған сызығын нақты белгілеу бола-
тын. Бұл істің шешім табуына, əрине Қытай жағы да мүдделі.
Мүдделі дей салу, тіпті, олар үшін бер жағындағы əңгіме
деуге болады. Болашаққа көз салған есептеушілердің айтуы-
на қарағанда, жыл сайынғы табиғи өсімі 17 миллион адамға
жететін алып елге бір сүйем жердің өзі үлкен маңызға ие. Ке-
рек болса, жер қадірін қытайлықтардан сұраңыз. Бір жарым
ғасырға жуық уақыт бойына даулы, таласты мəселеге айналып
келген «аралық аймақтың» өзі қай жерден қай жерге дейін
созылатындығы айғақтала көрсетілмеген соң, «иесіз» аймақты
екі беттегі екі ел де өзінікі санап келді.
Ол ол ма, «қызылдар қырғыны», кəмпеске, ұжымдастыру
науқандары тұстарында көшіп-қонған, Қытай аймағына сұғы-
на иек артқан, тіпті ішіне еніп кеткен ел-жұрт онсыз да дəлдігі
жоқ шекара сызығын «ирелеңдетіп» жіберді. Егер мұсыл-
мандар қоныс тепкен, ежелден тұрып келе жатқан ол аймақтың
бəрін өзіміздікі санар болсақ, Қытайдың иелігіндегі жер-
ге көз алартқандық болып табылады. Жəне «түгелдей сенің
ұлтыңның өкілдері жайғасқан» деп, өз жерін ерікті түрде
бөліп беру тарихта болмаған. Оны айтасыз, Қытайдың өз кар-
тасында елінің шекара сызығы Қазақстанның бірталай жерін
қамтып кеткен.
Тарих демекші, соңғы кездері кейбір тарихшы-ғалымдар
Ұлы Ұйғыр мемлекетінің ежелгі географиялық картасын түрлі
басылымдарда, арнайы зерттеу еңбектерінде көрсете бастады.
Ол бойынша қазіргі Қытай, Үндістан, Орта Азия жерлерінің
бəрі осы империяның еншісіне тиген. Ал, қытайлықтардың есте
жоқ ескі заманда Америка жерінде өмір сүргендігін де генетик