Basic HTML Version
139
ҚАЗАҚ ТІЛІ КІМДЕРГЕ КЕРЕК?
Алматыдағы үш қазақ мектебінде жүргізілген
социологиялық зерттеу
нені көрсетеді
Əр тілде сөйлейтін халықтардан құралған елде əрбір ұлт-
тың өз тілі үшін жүргізер күресі тоқталмақ емес. Ондай күрес-
тің сан-алуан түрі бар. Солардың ішіндегі ең қиыны да қауіп-
тісі – бір ұлттың қарама-қайшылыққа толы ішкі, өзді-өзімен
болатын күресі.
Тамырын тереңге жайып, өзінің үстемдігін орнатқан тіл-
дің ішінде ғана күрестің бұл түрі болмайды. Ал, отарлау сая-
сатының түрлі формасын басынан өткерген қазақ үшін бұның
өзі табиғи құбылыс.
Ұлттың тіл үшін болатын ішкі күресі деген не, соған тоқ-
талайық. Қазақ халқын шартты түрде үш топқа бөлуге болады:
өз тілін өгейсінетіндер, тілі үшін жанпидалар жəне екі ортада-
ғы əрі-сəрілер. Міне, ішкі күрес байқалмаған түрде осылардың
арасында жүріп жатады.
Билік құрып үйренген үстем тіл өзге қарсыластарының əл-
гіндей əлсіздіктерінің əрбір сəтін мүлт жібермеуге тырысады.
Сондықтан, тіл «отарлығынан» құтылу қиын да күрделі.
Қазақ тілін өгейсінетін, қажетсіз санайтындар кімдер? Ең
алдымен, қазірге дейінгі қол жеткізген биігінен айырылып
қалудан қауіптенетін, ана тілін білмейтін жайлы, жұмсақ
орындағылар. Олар өздерінің қарсылығын ашық айтпайды,
бірақ зияндығын тигізгеннен басқа пайдасы жоқ. Екіншіден,
ұлт болашағы туралы бас қатырмайтын, санасы бұлыңғыр күн-
көріс қамымен ғана жүргендер. «Қазақ тілі маған не береді?»
деп, сұрақты төтесінен қоятындар да – осындайлар.
Тіл үшін жанпида дегенді қалай түсінеміз? Өзі – қазақша
шала білсе де, ұрпағының қамы үшін тіл беделін көтеруге
күш салатындар мен қандай жағдай болса да, балаларын қазақ
мектебінде оқытып отырғандардың іс-əрекетін солай атауға
болатын шығар.