Basic HTML Version
Қазақстанның ашық кітапханасы
69
Олай болса бұл театр проблемаларын әзіргі сол эксперименттік бетінен белгілеу шарт.
Осы жағынан қарасақ, бүгін әзірлеп жатқан "Жалбырды" сөз қылмай қоя тұрып, "Айман-
Шолпаннан" "Қыз Жібекке" шейін жүрген жолын алғанда, қаншалық үлкен жаңғыру,
өрлеп-өсу бар, соны көрейік. Бұл екеуінің арасындағы айырмасы — соңғысында ән көбейе
түскен, би молайған, бірақ екеуінің де жасалу, қалыптану негізі бар. Бұл театрдың
эксперименттік бір ерекшелігі — қазақтың ескі тарихынан қалған ән мұрасын түгел
пайдалану ғой. Ол өз бетінде, жекеше алғанда дұрыс негіз болсын. Бірақ, тегінде, осыны
ғана арқандаулы қазығындай біліп, қайта-қайта тебіндеп, бар жұрт қала берсе дұрыс бола
ма? Эксперименттік іздену, үсті-үстіне түр табу қайда? Қазақ әнінің мол екені рас,
оны
бүгінгі жұртшылықтың сүйетіні, бағалайтыны рас. Бірақ соған қарап, ән-күй театры әрбір
постановкесін ылғи сол ел әндерінің қанатына артып, сол әнге арналған көруші ықыласын
өздеріне қорек қып жүре беруге бола ма? Бұл тым оңайлау жол болғанмен де, қаншаға
барады? Ал зәуі, қазақ әнінің көп қорының баршасын сол театрдың өзі шиырлап тастаған
күн болса, онда қайтеді? Оның да таусылатын күні болмай ма? Жоқ, әлі де ән көп, талайға
жетеді дей береміз бе? Ол бірақ ізденуден қорғаншақтап, оңайды, әзір асты жағалай
беруіміз болмас па? Ескі әннің жаңаша жазылған операға кіретін орны да бар. Бірақ оған
қарап не постановка қойсақ, соның бәрінде де "мынау жердің өлеңдерінде, драмалық
күйіне пәленше ән дәл келеді" деп, ылғи ән монтажын жасай беруіміз көп іздену боп шыға
ма? Бел ауыртпай ғана ауырдың асты, жеңілдің үстімен жүре беру болмас па екен? Ескі
тарихтан алған "Айман-Шолпан", "Қыз Жібекке" пайдаланған бірқалыпты ескі әндермен
көтеріліс, төңкеріс я бүгінгі бір мазмұн, монтаждап алған ән-күйде екінші мазмұн боп
отырса жол ма? Осы жайларды ән-күй театры мықтап ескеріп, өзінің эксперименты ылғи
қайталақтай беретін бір негіз, бір машыққа құрмай, шамасы келгенше шығармашылдық,
ізденгіштік қарекеттерін күшейтуге міндетті. Алғаш бастаған тәжірибелерден енді ілгері
қарай бір секіріп түсетін мезгіл болды.
АБАЙ — КАЗАХСКИЙ КЛАССИК
В декабре истекшего года казахстанская общественность отметила тридцатилетие со дня
смерти крупнейшего казахского поэта — Абая Кунанбаева. В правительственном
решении, относящемся к юбилею поэта, значится: сооружение памятника Абаю в г. Алма-
Ата, переименование в честь Абая одного из педагогических вузов, одного из казахских
театров, академическое издание полного собрания сочинений Абая, перевод его
избранных произведений на русский язык и ряд других мероприятий.
Поэт глубоко волновавшей его гражданской скорби эпохи колониального безвременья,
поэт чрезвычайно яркого, колоритного и для своего времени исключительно
оригинального эмоционального и интеллектуального заряда, мастер полноценного
высокохудожественного слова — Абай, безусловно, заслужил это высокое внимание
советской общественности.
Еще будучи воспитанником старого, схоластического семипалатинского медресе имама
Ахметризы, он рвется чутким пытливым умом из удушливого окружения богомольных
буквоедов и темных фанатиков к произведениям знаменитых поэтов арабской, иранской и
чагатайской старины. Пустому заучиванию непонятного текста Корана, пятикратной
молитве, изнуряющему посту и бесплодным спорам над буквой шариата он пытался
противопоставить как единственно манящее и волнующее его изучение восточной поэзии.
Абай предпринимает первые опыты подражания этим поэтам, а иногда и попытку
преодоления их традиций.
Стоном мятущейся души звучат юношеские строки, обращенные Абаем к Саади,
Фирдоуси и Гафизу: