Basic HTML Version
231
да бар. Ол Айжанға ғашық, бірақ оған қосыла алмайды. Бұрын
бізде қазақ əдебиетінде бай болса болды, оның бəрі надан,
ақылсыз болып келеді. Ал, мен қазақтың байының кеңпейіл,
инабатты да жан-жақты сауатты, орыс оқығандарымен терезесі
тең дəрежеде сөйлесе алатын адам екендігін көрсетуге күш
салдым.
Кезінде қазақ əдебиетінде əйел образы да, көбіне, біржақты
көрсетіліп келді. «Жиырмасыншы ғасырдағы» Айжанның көзі
ашық, сауатты қыз. Ол гимназияны бітіріп, 1900 жылдары
Франциядағы Сарбон университетінде оқиды. Сол оқу орнын
бітіріп, үлкен ғалым болады. Надежда Крупскаямен, Клара
Цеткинмен кездесіп, 1926 жылы болған Шығыс əйелдерінің
слетіне қатынасады. Мұның өзінің тарихи негізі бар. Қазан
төңкерісіне дейін мұндай əйелдер сирек болса да болған. Мен
мұндай образдар арқылы қазақ халқының тегі бар екендігін,
біздің мəдениетіміздің жоғары деңгейдегі көне мəдениет
екендігін, біздің ешкімнен сорлы емес екенімізді көрсетуге
талпындым.
– Сіз осы əңгімелеріңізде Сəбит Мұқановты көп айтып
жүресіз. Өзіңізді Сəбеңнің шəкіртімін деп есептейсіз. Сіздің
соңыңыздан ерген шəкіртіңіз бар ма? Жалпы, осы бүгінгі
шəкірт мəселесіне қалай қарайсыз?
– Мен өзі аспаннан да, жерден де құлап біраз жолым болма-
ғанмен, адамдардан жолым болған адаммын деп есептеймін.
Менің ұстаздарым да сондай мықты, данышпан адамдар бол-
ды, жолдастарым да жақсы. Мен Мұхтар Əуезовтің дəрісін
тыңдадым. Сəбит Мұқановтың, Ғабит Мүсіреповтің, Ғабиден
Мұстафиннің – осы үшалыптың сүйікті шəкірті болдым. Жиыр-
ма жеті жасымда өзіме үлкен абырой əперген «Аруана» повесін
жаздым. Сол «Аруана» повесін Мұқанов пен Мүсірепов оқып,
Сəбең Əдебиетке үлкен талант келді деп мақала жазған бола-
тын. Олардың бір қасиеті – ерінбей шығармаңды оқып, пікір
айтатын. Маған ол кісілер материалдық жағынан да көмек-
тескен еді. «Ұяда не көрсең, ұшқанда соны ілерсің» дегендей,
үлкен ақсақалдардан көп қамқорлық көргеннен кейін мен де
жастарға бей-жай қарай алмаймын, қолдан келген көмекті жас-