Basic HTML Version
167
А
РДАГЕРДІҢ
АЛЬБОМЫ
Жетпіс төрт жастағы қарт, соғыс жəне еңбек ардагері Зекен
Темірғалиұлының Ұлы Отан соғысы жəне онан кейінгі «жа-
залау жылдары» жайында айтар əңгімесі аз емес. Оны бүгінгі
нөмірімізде жарияланып отырған «Қазақтар қалай соғысты?»
атты мақаласынан да аңғаруға болады.
Он сегіз жасқа толар-толмас шағында, өз өтініші бойын-
ша 1942 жылдың мамыр айында Сталинград қаласында соғыс
өртіне араласқан балаң жігіттің пешенесіне тұрлауы жоқ тір-
ліктің бұралаң жолдары жазылыпты. Сталинград шайқасы же-
ңіспен аяқталған соң, Зекеңдердің 93-гвардиялық дивизиясы
атақты қантөгісті Курс-Орел доғасындағы ұрысқа араласады.
1943 жылдың шілдесінде аяғы мен басынан бірдей жара-
ланып, немістердің қолына тұтқынға түседі. Қолға түскен
жауынгерлер бірігіп, екі рет тұтқыннан қашуға əрекет етіп,
екеуінде де сəтсіздікке ұшырайды. Ұйымдастырушы ретінде
белгіленген бірталай жауынгерді атып тастаған фашистер қал-
ғандарын қарулы күзетпен Берлинге аттандырып жібереді. Зе-
кең де солардың ішінде болатын.
Жан түршігер Бухенвальд лагерінен ол кезде тірі шығамын
деу қиял ғана болатын. Жер астындағы бетоннан жасалған жер-
төле үйлерде адамдарға сынақ жасайтын хирургиялық, биоло-
гиялық, гистологиялық лабораториялардың атының өзі-ақ
естен тандырғандай. Еріккен фрицтер адамның бас сүйегінен
күлсалғыш, терісінен қолғап, сөмке, қолшатыр жасайды деген-
ге адам сенбейді. Алайда, соғыс салған лаңнан да сорақы та-
лайды көрсетті.
Фашист делік, Зекең мұндай сұмдықты, қорлықты өз Ота-
нына оралғанда да көреді. «Отанын сатқан опасыздар» атап,
тұтқында болған жауынгерлердің алдын он жыл, соңын жи-
ырма бес жылдан қамауға тоғытып жатқанда, соның ішінде де
Зекен Темірғалиұлы бірге жүрді. Əйтеуір, тірі дегені болмаса,
көрмегені жоқ...
Бүкіл өмірі осындай тұйықтармен шектеліп отырғандық-
тан ба екен, Зекең барлық өмірін осы соғыс жəне оның сал-