Basic HTML Version
145
міз бе? Ендеше, бұл да – көзбояушылық. Қараңыз, №10 мек-
тептегі қазақ тілінен сабақ беретін 9 мұғалімнің алтауы
қазақ тілінің маманы емес! Осы сияқты №120 мектептегі 15
мұғалімнің алтауы, №32-дегі 11 мұғалімнің 8-і, №15 мектептегі
10 мұғалімнің 7-уі – өзге мамандықтың, басқа пəннің иелері.
Одан нені аңғаруға болады? Орыс мектептерінде қазақ тілі
жүріп жатыр ма – жүріп жатыр, негізгі əңгіме осы. Қалғанының
бəрі ешкімді толғандырмайды.
Бес жыл бойы жоғары оқу орнында қазақ тілі пəнін оқытуды
меңгерген маман мұғалімнің өзі орыс мектебіндегі оқушыларға
тіл үйрете алмай жүргенде, қалғанынан не сұрайсыз. Бір айдың
ішінде білімін жетілдіріп, тіл маманына айналып кету сондай-ақ
оп-оңай болғаны ма? Қолына аттестат алған, бір ауыз қазақша
сөйлей білмеген түлекке қазақ тілін үйреттік деудің өзі ұят. Сон-
да баяғылы бері неменеге дабырласып жүрміз? Бүкіл уақыт,
бүкіл қаржы «аралас құраластарға» кеткені ме? Нəтиже қайда?!
Қазақ тілін өзгелерге үйретпес бұрын «біз қалай орыстанып
кеттік»? деген сұраққа жан-жақты жауап іздеген жөн. Шы-
нында, қалай? Мектепте орыс тілінің грамматикасын «беске»
оқығандықтар ба? Əрине, жоқ. Барлық себеп тілдік ортаның
өзгеріп кеткендігінде жатыр. Он жыл оқытқаннан гөрі бір-екі
жылдық тілдік ортаның пайдасы анағұрлым тиімді болмақ.
Өмірден, тіпті, өзімнен-ақ мысал келтірейінші. Үлкен қыздар-
ым – Динара мен Жадыраны кезінде І Алматыдағы теміржол
бөлімшесіне қарайтын балабақшаға бергенбіз. Ол кезде бəрі де
орысша болатын. Ауылдан келген екеуі əп-сəтте (екі-үш жылда)
қазақша сөйлей алмай қалды. Сонда балабақшада орыс тілінің
граматикасын үйретпеген болар. Кейіннен қазақ мектебіне беру
мақсатымен қыздарымды бес-алты айға ауылға жіберіп алдым.
Сөйтіп барып, екеуі қазақ қалпына қайта оралған болатын. Бұл
қарым-қатынас жасау мен өзара сөйлесудің арқасында ғана қа-
зақ тілін жылдам үйретуге болатындығын көрсетке керек.
Біздің кезімізде мектептерде орыс тілінің күндері өтілетін.
Ол күні мектеп директорынан бастап, мұғалімдер де, оқушылар
да мектепте тек қана орыс тілінде сөйлесетін. Ауызекі сөйле-
судің оң нəтижеге тезіреу жеткізетіндігіне бұл да дəлел бола