Basic HTML Version
Қазақстанның ашық кітапханасы
98
қуушылар»
секталары-
ның
құрылуы.
өтуі.
құрылуы.
Галицияны
поляктардың
басып
алуы.
1351-1360
«Қызыл
шүберек-
тілер»
көтерілісі
—Юань
империя-
сының
құлдырауы.
Османдар
Галлиполийск
жартылай
аралын басып
алды.
Алтын
Ордадағы
«Ұлы
басып
тастаушылық
»,
өкіметтің
бұзақылар
қолына
көшуі.
Москва
мен Орда
одағының
ажырасуы.
Пуатье
маңындағы
шайқас.
Жакерия.
Францияның
уақытша
құлдырауы.
Хронология — уақыт жөніндегі ғылым
Әдетте хронологиялық кестелерді құрастырған кезде емін-еркін алынған және даталары
қойылған фактілерді жай ғана тізіп шығумен шектелу жеткілікті саналады. Алайда бұл
ретте сан жөнінен ғана емес, амалының бағыты жөнінде де сипатталатын шама сөзсіз
жоғалады, яғни тарих деп аталатын оқиғалардың орын алуының себеп-салдарына
байланысты бағыт-бағдары беймәлім болып қалады. Сондықтан, схемаларымыздың
қорытындысын шығаруға талпына отырып, біз оқиғалардың тек есте сақтау үшін қажетті
дәлме-дәл даталары мен анықтамаларын ғана беріп қоймаймыз, сонымен бірге қандай да
бір кезеңдердегі тарих ағымының бағыт-бағдарын да көрсете аламыз және бұл ретте оның
түрлі-түрлі иірімдерін де ескеруге тырысамыз. Мұндағы аздаған ауытқушылықтар өзара
бір-бірінің орнын толтыратын болғандықтан да кен көлемде қарастырылған әлеуметтік
даму үшін ешқандай маңыз атқармайды. Әйтсе де, тәптіштеп талдау кезінде олардың
қаншалықты бар-жоғын ескеру қажет. Өйткені бізді тек көшпелі феодализмнің генезис!
(шығуы мен даму үдерісі) ғана емес, сонымен қатар «пірадар Иоанн патшалығының» не
себепті жүзеге аспаған арман болып қалғандығы және өзінің несториондық сенімін
жасырмаған Арық-бұғаның, монгол халқы оған жақтас болса да, не себепті патшалық
құруы мен өмірінен айрылғандығы қызықтырады. Осы уақытқа дейін біз фактілерді жеке-
жеке түсіндіруге тырыстық, бірақ бұл көрнекі қорытынды жасауға апаратын саты ғана
ғой. Ал одан әрі, егер біздің табысқа жетуіміздің сәті түссе: тарихи оқиғалардың заңды
алма-кезектігі уақыттың міндетті ісі емес пе екен деген сұрақты алға тартуға болады.
Алайда бұл тек болашақ зерттеулеріміздің жолындағы тұспалдаушылық қана; ал әлі
әзірше, егер біздің болжамымыз дұрыс шықса, онда уақыттың қозғалысы біркелкі емес
деп айтуға болады, өйткені бір өңірде өткен оқиғалар хронологиялық өлшем
сызықтарында біркелкі орналаспайды, ал бір жерге үйіп-төгіп орналастырылады.
Ұсынылып отырған кесте осыған көз жеткіздіреді.
ХРОНОЛОГИЯЛЫҚ КЕСТЕ
Мерзімі
Оқиға
Ұғыну
861
Ұйғырлар Турфан алқабын,
ал қарқұлақтар Қашғарды
Тан әулетінің экспансиясын
жою.